Osmanlı Beylikler Dönemi ve Selçuklu Mimarisi | Şahin Seçilmiş
Anasayfa » Osmanlı Mimarisi » Osmanlı Beylikler Dönemi ve Selçuklu Mimarisi

Osmanlı Beylikler Dönemi ve Selçuklu Mimarisi

Şahin Seçilmiş 31 Ekim 2019 Osmanlı MimarisiOkunma süresi: 5 dakika

Osmanlı Beylikler Dönemi mimarisi ile Selçuklu mimarisini detaylı olarak ele almadan önce, Osmanlı’nın İşlevselliği, Selçuklu devletinin ise yapısallığı ön planda tuttuğunu belirtmek isterim.Makaleyi bu bakış açısıyla okursanız kafanızda daha fazla yer edecektir.

Beylikler devri olarak bilinen dönem Selçuklu süsleme ve yapı sanatına bir takım yenilikler getirmiştir. Mekan anlayışı gelişmeye başlamış, son cemaat yeri uygulaması doğmuş, avlu cami gövdesine katılmış ve taçkapı  sade bir hal almıştır.

Mekan Bütünlüğü Yönünden Farklılıklar

Beylikler Dönemi;

  • Mekan bütünlüğü oluşturulmaya başlandı.
  • Sütunlar yükseltildi.
  • Son cemaat yeri var.
  • Yapılar sade ve küçük.
  • Kubbe kasnağına pencereler açılmıştır.
  • Planlar dışarıdan okunmakta.

Sulçuklu Dönemi;

  • Mekan bütünlüğü yoktur.
  • Camiler; çok sütunlu,mihrap önü kubbeli ve geniş sahınlıdır.
  • Son cemaat yeri yoktur.
  • Yapılar  anıtsal,gösterişli ve süslüdür.
  • Pencere azdır.
  • Dışarıdan okunmaz.
  • Dışarıdan düz ve sade duvarlıdır.
  • Dışarıya kapalı.

İç ve Dış Denge Yönünden farklılıklar

Beylikler Dönemi;

  • Süsleme yapının tamamına yayılır.
  • Yapı bir bütün olarak ele alır.
  • Cephelerde mermer kapamalar kullanılmıştır.
  • Süsleme çini ağırlıklı.
  • Ahşap süslemeleri hala kullanılmakta.

Selçuklu Dönemi;

  • İçi sade,dışında sadece kapı (portal ) süslü.

Beylikler Dönemi ile Gelen Mimari Değişiklikler:
Revaklı avlu:Anadolu Secuklular döneminde camilerde avluya pek rastlanmazdı ancak Beylikler döneminde camiler avlulu ve avlunun etrafı revaklarla cevrilidir.
Son cemaat yeri:İlk defa beylikler dönemi dini yapılarında görülür.
Portaller:Beylikler döneminde sadeleşmişdir.
Pencereler:Anadolu Selcuklularda belirli cephelere pencere yapılmıştır.Beylikler Döneminde ise her cephe duvarlarında ve kubbe kasnaklarında da görülür.
Süslemeler:Anadolu Selcuklularında ön cephe ve iç mekan süslemeleri ağırlıklı diğer kısımlar (yan duvarlar,arka duvarlar gibi) sadedir.Beylikler Döneminde ise süslemeler yapıda dengeli dağılım gösterir.

Camiler

Beylikler Döneminde yedi ayrı çeşit çamii planı uygulanmıştır.

Eş değerde çok kubbeli camiler

 Yivli Minare Camii

Antalya Yivli Minare Camii

Transept planlı camiler

Mihrabı dik bir sahanın kestiği ve yatay sahınlardan meydana gelen plan tipiyle yapılan camilerdir.

Selçuklu İsa Bey Camisi

Selçuklu İsa Bey Camii

Bu camii ile ilgili detaylı bilgiye ancak Evliya Çelebi’nin Seyahatname adlı eseri sayesinde ulaşabiliyoruz.Oradaki bilgilerden yola çıkarak tarihçesine göz atacak olursak; 1375 yılında Aydınoğlu İsa Bey tarafından dönemin mimarlarından Ali b. Müşeymeş ed-Dımaşki’ye yaptırılmıştır. Aydınoğulları döneminde çok önemli bir yere sahipken Osmanlı hakimiyetinden sonra giderek önemini kaybetmiştir.Yeteri kadar özen gösterilmediği için günümüzde bir çok kısmı ya yıkılmış yada bozulmuştur.Resimde de görüleceği üzere Caminin ana mekanı yatık dikdörtgen bir plan göstermektedir. Mekanı tam ortadan dört sütun üzerine oturan enine kemerler iki eşit nefe ayırmaktadır. Nefler mihrap yönünde dik bir nefle (transept) kesilmiş ve ortaya çıkan iki eş boyutlu mekan birer kubbe ile örtülmüştür. Sekizgen kasnak üzerine oturtulan kubbelerden birincisi Türk üçgeni ile, ikincisi de pandantiflerle geçilmiştir.

Ters T planlı camiler


Zaviyeli,kanatlı veya çok işlevli camii olarakta bilinmektedir. Planı,mihrap ekseninde arka arkaya iki büyük kubbe ve bu kubbelerin sağ ve sol yanında üzerleri daha küçük kubbelerle örtülü yan mekanlar yer alır. Erken Dönem Osmanlı mimarisinde çokça rastlamamıza rağmen ileriki dönemlerde bu plan tipinden yavaş yavaş vazgeçilmiştir.Orhan Bey döneminde yapılan İznik Orhan Bey Camisi,T planlı camilerin en güzel örneklerinden biri olarak kabul edilir.

Tek Kubeli Camiler

Bu yapılarda cami planını oluşturan esas unsur tek kubbeli mekandır. Bu mekanı tamamlayan işlevsel mekan ve unsur ise son cemaat yeri ile daima bir minaredir.İznik’teki Hacı Hamza Camii ve Hacı Özbek Camii’si bu tip camilere en güzel örnektir

Hacı Özbek Camii

Bursa’nın İznik ilçesinde yer alan bu yapı kitabesi mevcut en eski Osmanlı eseri olma özelliğini taşımaktadır.Aralarında tuğla hatıllar da olmak üzere taştan karma malzeme ile inşa edilmiştir.Kare planlı ve içten ölçüsü 7.50 metre civarındadır.Osmanlı ve Bizans mimarisinin bir karışımı olarak yapıldığını söyleyebiliriz.Taşların arasına dikine tuğla konulması tekniğini Osmanlı’dan ve küfeki taşı arasına üç tuğla konulması suretiyle meydana getirilen örgü tekniğinide Bizans’dan almıştır.

 

Kaynaklar:

https://www.olabilirsiniz.com/mimarlik/klasik-osmanli-mimarisi-ve-genel-ozellikleri/

Bunlarda İlginizi Çekebilir!



# # # # # # #

    Bir cevap yazın

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir



Son Makaleler